XANH BIẾT BAO THUNG LŨNG TÔI XƯA Người dịch: Ngô Duy Tùng
Tôi đang gói ghém tất cả đồ đạc
vào trong chiếc khăn choàng mẹ tôi từng đeo mỗi khi đi chợ,
và tôi sắp đi khỏi thung lũng quê hương,
riêng lần này, tôi sẽ không bao giờ trở về nữa.
Tôi sắp bỏ lại sau lưng mình 50 năm trời kỷ niệm.
Kỷ niệm.
Kỳ lạ làm sao khi trí óc có thể quên đi những thứ diễn ra chỉ mới đây thôi,
nhưng lại nhớ như in những thứ đã thuộc về dĩ vãng,
những con người đã ra đi từ lâu.
Ấy thế mà ai dám khẳng định cái gì là thật, cái gì không?
Tin sao được bạn bè tôi tất thảy đã đi mất
khi giọng nói họ vẫn vang vọng bên tai tôi?
Không, tôi xin khăng khăng nói không là không,
bởi họ vẫn còn sống mãi trong trí óc tôi.
Chẳng có thứ hàng rào nào bao quanh thời gian đã qua cả.
Ta có thể quay lại và giữ cho mình những gì ta muốn một khi ta ghi nhớ.
Thế nên tôi có thể nhắm mắt lại nơi thung lũng quê tôi hôm nay,
để nó tan biến, và tôi lại thấy thung lũng như ngày bé thơ.
Thật tươi xanh và trù phú đất đai.
Khắp xứ Wales, chẳng đâu xinh đẹp bằng nơi đây.
Mọi thứ tôi học được ngày bé đều đến từ cha tôi,
và ông chưa từng dạy tôi thứ gì sai trái hay vô nghĩa cả.
Những bài học nhỏ cha dạy tôi vẫn còn sáng rõ
như thể tôi mới được nghe ngày hôm qua.
Ngày ấy, xỉ đen thải ra từ các mỏ than
chỉ mới bắt đầu phủ bên sườn đồi,
chứ chưa đủ tàn phá miền quê,
hay làm mất đi vẻ đẹp của ngôi làng chúng tôi,
bởi mỏ than chỉ mới bắt đầu
thò những ngón tay đen xương xẩu của mình vào xanh tươi bạt ngàn.
Tôi thậm chí vẫn còn nghe tiếng chị gái tôi Angharad.
♪ Huw ♪
♪ Angharad ♪
Cha và các anh tôi đều là những thợ mỏ
luôn tự hào về nghề của mình.
Gwilym Morgan, 3 bảng 7 [shilling].
Cảm ơn ngài.
Ianto Morgan, 3 bảng 7.
Ivor Morgan, 3 bảng 7.
Davy Morgan, 2 bảng 5.
Owen Morgan, 2 bảng 5.
Gwilym Morgan con, 1 bảng rưỡi.
Ai đó sẽ cất tiếng hát một bài,
và cả thung lũng sẽ ngân vang hòa ca,
bởi người dân quê tôi coi ca hát như thể mắt nhìn.
Sau đó sẽ là màn cọ rửa ở sân sau.
Chị gái Angharad của tôi chịu trách nhiệm
mang ra những xô nước nóng và lạnh
còn tôi phụ giúp những công việc nhỏ vừa sức mình
trong khi cha và các anh tôi cọ rửa bụi than dính trên lưng.
Hầu hết bụi than sẽ trôi đi, nhưng có những vết sẽ hằn mãi.
Đó là thứ huy hiệu danh dự của người thợ mỏ,
và tôi cũng ghen tị thèm được có nó như cha và các anh.
Kỳ rồi cọ,
lũ than sẽ nằm đó cười nhạo ta.
Phần thịt bò thăn
hay thịt vai hoặc đùi cừu luôn được đặt trước cha tôi.
Chúng tôi không bao giờ nói chuyện trong khi ăn.
Tôi chưa từng thấy lời ai nói hấp dẫn hơn thức ăn ngon cả.
Mẹ tôi luôn tất bật đi lại,
luôn ngồi vào bàn ăn cuối cùng và đứng dậy đầu tiên,
bởi nếu cha tôi là người xây nhà thì mẹ tôi là người xây tổ ấm.
Sau bữa tối, khi bát đĩa đã rửa xong,
chiếc hộp sẽ được đưa đến bên bàn
để phân phát tiền tiêu.
Thung lũng quê tôi không có ngân hàng.
Chúng tôi giữ tiền tiết kiệm trên bệ lò sưởi.
Cha tôi thường nói tiền sinh ra là để tiêu
cho đáng mồ hôi nước mắt bỏ ra,
chi tiêu thoải mái
nhưng phải vào mục đích chính đáng.
Con cảm ơn ba.
Thoắt khỏi nhà rồi băng qua đường
hệt như cả trăm lần trước.
Nhẹ nhàng thôi, bởi tôn kính nhà nguyện là bài học đầu tiên cha dạy chúng tôi.
Rồi một mạch tới hàng bà Tossall,
mua loại kẹo bơ cứng mà ta có thể nhai hàng giờ,
với tôi giờ là vậy,
và ngay cả khi đã trôi xuống họng,
nuốt nước bọt ta vẫn còn thấy hương vị nó
vấn vương nơi đầu lưỡi.
Hương vị ấy giờ vẫn bên tôi, sau bao năm trời.
Nó gợi nhớ tôi bao điều đẹp đẽ
giờ đã đi xa.
Ấy là buổi chiều tôi lần đầu gặp chị Bron...
Bronwyn.
Chị ấy vừa đi từ thung lũng bên sang
thăm cha mẹ tôi lần đầu.
Đây có phải nhà Gwilym Morgan không?
Em chắc là Huw.
Có phải con đấy không, Bronwyn?
Dạ vâng.
Con xinh xắn quá cơ.
Tôi nghĩ lúc ấy mình đã phải lòng Bronwyn.
Có thể trẻ con thì biết phải lòng phải dạ gì,
nhưng tôi là đứa trẻ như thế đấy,
và không một ai hiểu được cảm giác của tôi, trừ bản thân tôi.
Bác hãnh diện cho Ivor quá.
Con mới là người phải hãnh diện.
Con thích Ivor nhà bác à?
Cứ ngỡ như vài tháng trước nó còn đang quậy khắp nhà
như thằng này này, mồm há hốc ra.
Chị ấy là Bronwyn, Huw, sắp thành chị con đấy.
Bọn con gặp nhau rồi.
Cẩn thận cái giỏ đấy nhé. Có bánh bơ giòn trong đấy đấy.
Đây không phải chuyện của con, Huw. Rồi sẽ đến lượt con.
Đi chơi đi.
Vị mục sư mới về, Gruffydd, sẽ làm lễ cưới cho Bronwyn và Ivor
vừa tốt nghiệp đại học ở Cardiff.
Đây là lần đầu tôi thấy chú ấy.
♪ Đây con người sẽ không say ♪
♪ Không biết say, không thể say ♪
♪ Đây con người sẽ không say ♪
♪ Peter O'Pea ♪
♪ Từ gót chân tới ngón chân từ ngón chân tới đầu gối ♪
♪ Ta đi trên vạch, tô dài vạch... ♪
♪ P... ♪
Xin chào, ông Morgan.
Vâng, thưa anh.
Xin lỗi.
Cảm ơn.
THÔNG BÁO Bắt đầu từ 3/8,
mức lương sẽ giảm xuống 1 shilling, 2 pence một ca
cho tất cả lao động trong mỏ này. C. Evans, Chủ mỏ
Đi nào các bạn. Trở lại làm việc thôi.
Ivor, đi tìm Dai Griffiths và Idris John
rồi đưa họ tới văn phòng ông Evans.
Chúng con đi với ba nhé?
Không. Đây là việc của những người lớn tuổi.
Về nhà với mẹ các con đi.
Nhưng...
Thôi kệ đi, Davy.
Đi thôi! Đi!
Sao các con chưa đi rửa?
Chúng con đang chờ ba về.
Chỉ cắt giảm vài shilling thôi.
Vẫn còn nhiều cho nhà ta lắm.
Cho xin cái gì ăn nhẹ chút nhỉ, bà nó?
Là vì họ không bán được than giá cũ nữa.
Đi rửa thôi nào.
Chúng.. Chúng con xin được có lời.
Được.
Họ không đưa ra lý do thực sự cho việc cắt giảm này.
Ta đã chờ đợi hàng tuần trời
từ khi xưởng đúc gang ở Dowlais đóng cửa.
Xưởng đúc gang thì có liên quan gì đến ta?
Công nhân ở đó tới mỏ than sẵn sàng làm việc với bất kể mức lương nào
nên tiền công của ta phải giảm đi.
Và đây mới chỉ là bắt đầu thôi.
Chống mắt lên mà xem, họ sẽ cắt dần cắt mòn,
cho đến khi cái này
rỗng không như đã hứa.
Bậy bạ. Người công nhân cần cù xứng đáng đồng lương,
- và sẽ được trả công. - Chưa đâu chừng nào vẫn còn
ba người cho một công việc.
Tội gì những người chủ phải trả thêm khi công nhân sẵn sàng nhận ít đi?
Vì những người chủ không phải quân súc vật.
Họ cũng là con người như ta.
Người thì đúng, nhưng không giống ta.
Họ có chịu thỏa thuận khi ba tới gặp không?
Không.
Đó là vì họ có quyền lực, còn ta chẳng có gì.
Ta sẽ giành quyền lực thế nào đây, bằng niềm tin à?
Không. Bằng một công đoàn của tất cả mọi người.
Công đoàn ấy à?
Chưa bao giờ ta nghĩ sẽ tận tai nghe con cái mình tào lao mấy thứ tư tưởng này.
Nhưng đó là lẽ phải, lẽ thường tình!
- Nếu không sát cánh cùng nhau... - Ta nói thế đủ rồi!
Nhưng, thưa ba, điều đó...
Đi rửa ngay nào.
Mẹ hiền của các con sẽ lại chờ đấy.
Ba nghĩ con sẽ đứng yên nhìn họ bắt ba mình dầm mưa dãi gió
mà không giơ tay phản đối ư?
Suỵt, Davy.
Ai cho con quyền nói?
Chuyện quan trọng thế này không thể im lặng được.
Họ đang cố ngược đãi ba vì...
Chuyện đó không quan trọng bằng phép tắc.
Nhưng ta sẽ làm gì đây?
Ba sẽ chết vì ốm khi trời trở tuyết.
Ta hãy cùng nhau đứng lên và xem họ sẽ làm gì.
Phải đấy. Những người thợ mỏ sẵn sàng đình công nếu ta lên tiếng.
Tất cả hầm mỏ đã sẵn sàng rồi.
Đừng lấy ta làm nguyên tắc cho cương lĩnh của các con.
Ta không phải là cái cớ cho bất kỳ cuộc đình công nào.
Nhưng nếu họ dám làm thế với người giữ tiếng nói,
còn gì mà họ không dám làm với những người khác.
Cứ để xem. Giờ hãy yên lặng. Ăn cho xong bữa đi.
- Nhưng, thưa cha... - Đủ rồi!
- Nhưng... - Lo việc của con đi.
Chưa đủ đâu!
Owen! Hãy yên lặng cho đến khi con được quyền nói!
Ở đâu con cũng sẽ lên tiếng chống lại bất công, dù được quyền hay không.
Không phải trong nhà này.
Cả trong lẫn ngoài nhà này, thưa ba.
Rời bàn ăn ngay.
Con sẽ đi khỏi nhà.
Gwil! Xin lỗi ba con đi.
Con không có lỗi.
Em ủng hộ anh. Ta có thể thuê phòng trong làng.
Gwilym.
Vậy là tất cả các con?
Ba nói lần cuối, ngồi xuống, ăn cho xong bữa đi.
Ba không nói lời nào nữa đâu.
Chúng con biết ba giữ tiếng nói quyết định, thưa ba,
nhưng nếu phép tắc ngăn cản chúng con nói lên sự thật
chúng con sẽ đi ngược lại phép tắc.
Thu dọn quần áo rồi đi đi.
Con sẽ đi theo chăm sóc họ.
Yên lặng đi, cô! Ra rửa nốt bát đĩa đi!
Rồi, con trai. Ta biết con ngồi đó mà.
Những người thợ đã đình công.
Vậy nghĩa là sao, cha Gruffydd?
Nghĩa là
có thứ đã mất đi khỏi thung lũng này mãi không thể thay thế được.
Về nhà với bố mẹ con đi, nhóc. Hôm nay họ sẽ cần con đấy.
Những người thợ đã bị đuổi 22 tuần, khi cuộc đình công bước vào mùa đông.
Thật kỳ khi ra đường
và thấy những người thợ ngoài đó vào ban ngày.
Cảm giác lo sợ chiếm hữu,
và tâm trạng những người thợ cứ ngày một xấu dần,
khi đói khát và tuyệt vọng
dần chiếm đoạt lý trí.
Với họ ai không phải bạn
sẽ trở thành thù.
Họ biết rằng cha tôi đã phản đối cuộc đinh công
và giờ họ quay sang phản đối ông.
Huw, tối nay những người thợ họp trên đồi đúng không?
- Vâng, mẹ à. - Con dẫn mẹ tới đó.
Không mẹ ơi. Đó không phải chỗ cho phụ nữ đâu.
Người phụ nữ này có chỗ ở đó tối nay...
ôi linh hồn tôi.
Nghe tôi nói đây đã.
Tôi là Beth Morgan, như các người thừa biết rồi đấy.
Tôi đến đây nói các người nghe tôi nghĩ sao về các người
vì các người đang đặt điều chồng tôi.
Các người rặt một lũ hèn khi chống lại ông ấy.
Ông ấy chẳng bao giờ làm gì hại các người, và các người biết rõ điều đó.
Làm sao bọn thớ lợ đểu giả các người
có thể ngồi chung nhà nguyện với ông ấy, tôi không hiểu nổi.
Nói rằng ông ấy về phe bọn chủ không chỉ bậy bạ
mà còn hết sức độc địa!
Còn một điều nữa tôi muốn nói, là thế này đây,
nếu Gwilym nhà tôi mà có mệnh hệ gì, tôi sẽ tìm ra bọn chủ mưu,
và tự tay giết chết chúng.
Tôi thề trước Chúa Toàn năng đấy!
Anh Ianto, giúp với!
Giúp với!
Giúp với! Giúp với!
Cố lên, mẹ ơi! Họ nghe thấy mình rồi! Họ đang đến!
Em ấy vừa mới tỉnh xong.
Xuỵt.
Cậu bé sẽ qua khỏi.
Nhưng tôi chịu không hiểu sao!
Ngài đang nuôi ngựa trong nhà này, ngài Morgan ạ.
Ha!
Về phần tôi thì cu cậu đáng lý phải nằm trong quan tài rồi.
Con nhà Morgan mà, phải không ngài?
Giờ cậu bé cần được ăn, cô Ivor ạ,
một ít súp cùng vài nụ cười ấm áp.
Rồi.
Ngựa!
- Thôi, tạm biệt. - Chờ đã.
Huw tỉnh rồi. Nó vừa nói chuyện với Bron.
Cậu nhóc cần bao lâu?
Khó nói lắm.
Hai chân nó bị tê liệt hoàn toàn.
Một năm, hai năm, tầm đó,
nhưng tôi không dám hứa nó có thể đi lại được nữa đâu!
Phải thuận theo tự nhiên thôi!
Nói cho cẩn thận!
Tôi nghĩ em ấy nghe thấy ông đấy.
Thứ sinh khí mà ta mong được thấy trong mắt con đâu rồi?
Con sợ à, nhóc?
Con nghe thấy bác sĩ nói rồi đúng không?
Vâng ạ.
Và con tin điều đó?
Vâng ạ.
Con muốn đi lại được, đúng không?
Vâng ạ.
Vậy thì con phải có niềm tin,
như vậy, con sẽ đi lại được,
mặc kệ ông bác sĩ nào nói gì đi nữa.
Nhưng ông ấy nói phải thuận theo tự nhiên.
"Tự nhiên là người hầu việc của Chúa."
Ta nhớ có đôi lần
tự nhiên được lệnh phải xoay chuyển.
Con biết trong Kinh thánh rồi đấy.
Vâng ạ.
Thế thì con biết những gì từng xảy đến
có thể lại đến lần nữa, với con.
Con có tin ta không, Huw?
Có ạ.
Tốt.
Con sẽ xem bông hoa thủy tiên đầu tiên nở trên núi.
Chứ con?
Thực vậy ạ.
Vậy con sẽ được xem thôi.
Có khi ta cũng ước
ta được nằm đó như con,
nếu đó là lần đầu được đọc cuốn sách này.
Đảo giấu vàng.
Cha Gruffydd?
Em không thể để anh về mà chưa cảm ơn anh.
Chỉ là phận sự của anh thôi mà.
Không. Đó còn hơn cả phận sự.
Phải, Huw là cậu bé ngoan, và gia đình em cũng rất tốt.
Em vào trong đi thôi. Không sẽ dính cảm đấy.
Vâng.
Anh sẽ sớm đến ăn tối chứ?
Ừ, tới đây,
khi nhà em xong chuyện với bác sĩ này nọ đã.
Em sẽ giục họ đi sớm vậy.
Tốt.
"Điền chủ Trelawney, bác sĩ Livesey,
"và các nhà quý phái khác,
"yêu cầu tôi viết lại tất tật những gì tôi biết về Đảo giấu vàng,
"từ đầu chí cuối,
"không bỏ sót một chi tiết nào, ngoại trừ vị trí địa lý của hòn đảo,
"bởi vì trên đảo còn cất giấu một phần châu báu chúng tôi chưa chở đi được.
"Năm 1785 sau công nguyên, tôi cầm bút lên
"và quay ngược thời gian
"ngày cha tôi còn làm chủ quán trọ Đô đốc Benbow..."
Tất cả những cuốn sách quý giá đã sống trong trí óc tôi suốt từ bấy,
và tôi vẫn luôn hy vọng và giữ niềm tin.
Trong nhiều tháng đầu,
mẹ tôi vẫn ở tầng trên
và chúng tôi có thể trò chuyện qua những cái gõ.
Mùa xuân?
Thế, bà nó.
Nhẹ nhàng thôi.
Rồi.
Đợi chút.
Tuyết đã nhuộm trắng nó đấy.
Gwilym.
Bà vợ ông thế này đây,
nghỉ ngơi trên giường và để người lạ lo cho gia đình.
Bà vợ tôi thế đấy.
Đồng ý với ông.
Mẹ nói vài lời chứ ạ?
Nào. Nói gì đi.
Nhưng tôi... Tôi biết nói gì đây?
Lần trước bà có nhiều thứ để nói lắm mà.
Giờ sẽ dễ nói hơn đấy, trước mặt bạn bè.
Ờ...
Ờ, vào ăn thôi, mọi người.
Hút thuốc, mọi người ơi.
Ianto.
Dạo này tôi không thấy cậu ở nhà nguyện.
Dạo này tôi bận quá.
Tôi hỏi bận việc gì được không?
Việc của tôi.
Tôi hỏi lịch sự thế thôi.
Và được trả lời lịch sự.
Tôi bận việc với công đoàn.
Công đoàn là thứ tội lỗi.
Cậu sẽ phải gánh chịu hậu quả đấy.
Ít nhất tôi cũng không ngồi trong nhà nguyện nói bậy nói bạ.
- Này nhé... - Thôi nhé,
không tôi sẽ lại nói điều hối tiếc.
Đây là vấn đề cần phải thổ lộ.
Ianto, tại sao cậu lại nghĩ chúng tôi ở nhà nguyện nói bậy bạ?
Tôi nói vậy không nhắm đến anh.
Vậy thì nhắm đi.
Được thôi.
Bởi các người tự cho mình là những mục tử chăn dắt đàn chiên,
vậy mà các người để những con chiên của mình sống trong bẩn thỉu và đói nghèo,
và nếu họ gắng sức lên tiếng chống lại,
các người thuyết phục họ rằng họ đang nếm trải ý nguyện Chúa.
Đúng là những con chiên thật.
Chúng tôi là những con chiên để vài người chủ chăn dắt và xén lông sao?
Tôi được dạy con người sinh ra từ hình hài của Chúa, không phải cừu.
Tôi chưa dám bày tỏ quan điểm của tôi ở đây
vì tôi hoàn toàn không muốn can thiệp vào mối bất hòa gia đình.
Tôi cho anh quyền nói.
Vậy thì được. Đây là suy nghĩ của tôi.
Trước hết, cứ thành lập công đoàn.
Mọi người cần nó.
Đơn độc thì yếu đuối. Đoàn kết sẽ hùng mạnh.
Nhưng hãy nhớ rằng sức mạnh đi kèm với trách nhiệm,
với người khác và với bản thân mình,
bởi mọi người không thể chế ngự bất công bằng bất công,
mà phải bằng công lý và sự giúp sức của Chúa.
Anh muốn đi quá phận sự của mình sao, cha Gruffydd?
Trách nhiệm của anh là tâm linh.
Trách nhiệm của tôi là tất cả những gì
liên quan đến con người và Thánh linh của Chúa.
Các thầy trợ tế cho rằng anh đang thuyết giảng xã hội chủ nghĩa!
Ông Parry!
Mặc lão già miệng lưỡi độc địa!
Ông ta là khách mà!
Beth, một panh rượu nhà cho ông Parry.
Tôi cho ông ta ăn nện bằng chảo luôn!
Cô Jenkins! Một bài hát nhẹ! Đàn hạc, nhỉ?
Nào mọi người. Vào trong đây.
Nào, nghe đây. Một bài hát nhỏ...
Angharad.
Cha Gruffydd, chúng em sẽ mang ơn anh suốt đời mất,
vì đã mang gia đình em trở lại như xưa.
Đây. Để anh
Tay anh kìa.
Chán quá.
Không có gì.
Anh đã từng xuống mỏ than chưa?
10 năm.
10 năm ư?
Khi anh còn đi học.
Dùng ít xà phòng nào.
Khỏi phiền đâu mà.
Nhìn anh kìa, làm bẩn cả cái khăn tay đẹp.
Nghe này, trong nhà nguyện anh là vua,
nhưng trong căn bếp nhà em thì em là hoàng hậu.
Đi tới đâu em cũng sẽ là hoàng hậu.
Vậy nghĩa là sao?
Anh không nên nói thế.
Tại sao?
Anh không được phép nói với em như vậy.
Anh Gruffydd?
Nếu em là người quyết định
thì anh hoàn toàn được phép.
Rồi cuộc đình công được giải quyết,
với sự giúp sức của cha Gruffydd và cha tôi.
Làm việc trở lại,
làm việc để xóa tan ký ức về những ngày không việc làm và gian khổ.
Sáng hôm ấy những người thợ vui vẻ lên đồi.
- Một - chín. - Một - chín.
Một - mười!
Nhưng không phải tất cả,
bởi có quá nhiều người cho những công việc còn trống,
và một số hiểu rằng sẽ chẳng bao gờ
còn việc cho họ ở chính thung lũng quê hương nữa.
Khắp Nam Wales cũng y như vậy.
Thưa ba.
Ở Cardiff, người ta phải xếp hàng chờ bánh mỳ cứu đói từ chính phủ.
Không phải chúng ta, đúng chứ em?
Chúng con xin phần mình trong chiếc hộp
và ra đi, thưa ba.
Các con sẽ đi đâu?
Mỹ ạ.
Lấy phần của anh nữa, Owen.
Của anh luôn.
Không. Phần chúng em thôi.
Chúng em không cần thương tình.
Đó không vì tình, vì lý em ạ.
Không, chỉ phần chúng em thôi.
Đừng nói gì với mẹ các con.
Để qua hôm nay cái đã.
Khỏi lo phải nói gì đâu.
Mẹ nghe thấy rồi.
Mỹ à?
Các con của mẹ.
Cùng nghe một chương chứ, các con?
Mình sẽ nghe gì ạ, thưa ba?
Isaiah 55.
Hai đứa ấy đi,
mới chỉ là bắt đầu thôi.
Rồi tất cả các con sẽ đi. Đứa này nối bước đứa kia, tất cả các con.
Con sẽ không bao giờ bỏ mẹ đi, mẹ à.
Huw con à, nếu con mà bỏ mẹ đi,
mẹ sẽ ước mình chưa bao giờ sinh con đẻ cái.
Thế sao mẹ lại sinh ạ?
Trời đất, con ơi, tại sao ấy à?
Để được suốt ngày bận bịu giặt giũ nấu nướng chăng.
Gửi ngài Ivor Morgan.
Từ lâu đài Windsor.
"Ngài Ivor Morgan được lệnh trình diện trước Nữ hoà..."
"Ngài Ivor Morgan được lệnh
trình diện trước Nữ hoàng tại lâu đài Windsor
cùng những thành viên chọn lựa của ca đoàn mình
vào ngày 14 tháng Năm từ 3:00 đến 5:00."
Chúa phù hộ cho Nữ hoàng!
Đến hát trước Nữ hoàng.
Con trai à, ba chưa bao giờ nghĩ cái ngày tươi đẹp này sẽ đến.
Idris, Owen, tất cả các con,
gọi hết mọi người từ tất cả các thung lũng quanh sang.
Davy, sang các mỏ khác.
Mời hết mọi người. Có tiệc, bảo họ thế.
Ianto, xuống quán Ba Chuông mua bia.
Tối nay mở cửa chào đón tất cả mọi người tới.
Các con của ba,
các con sẽ có một lễ tiễn đưa đáng mặt nhà Morgan.
Cha chúng con ở trên trời,
từ trái tim con xin cảm tạ vì được sống ngày hôm nay.
Con xin cảm tạ vì tất cả những gì con có,
và con cũng hết lòng cảm tạ vì phước lành này.
Dù cha là cha chúng con,
nhưng chúng con coi nữ hoàng của mình như mẹ hiền.
Xin Chúa hãy yên ủi người trong mọi sự khốn nạn
đừng để những lo phiền của người trở thành gánh nặng lúc tuổi già,
và xin hãy ban sự ngọt ngào, sức mạnh và khí thế
cho những giọng ca sẽ cất tiếng hát theo lệnh người.
Amen.
- Amen. - Amen.
♪ Xin Chúa chở che Nữ hoàng độ lượng ♪
♪ Nữ hoàng quyền quý muôn năm ♪
♪ Xin chúa chở che Nữ hoàng ♪
♪ Ban cho người chiến thắng ♪
♪ Niềm vui và vinh quang ♪
Gwilym! Owen!
♪ Giúp người trị vì dài lâu ♪
♪ Xin Chúa chở che Nữ hoàng ♪
Xin chào, cha Gruffydd. Thật vui được gặp lại anh.
Angharad đang ở dưới chợ.
Angharad? Cháu đến gặp Huw.
Gặp Huw?
Hoa thủy tiên nở rồi, mẹ à.
Quần áo con đâu rồi, nhóc?
Con để dưới gối.
Dưới gối?
Suốt mấy tháng nay, sẵn sàng cho ngày này.
Đi nào, rồi con sẽ mang về một chùm hoa đài các
cho người mẹ can trường của con.
Chắc chắn rồi ạ.
Gần tới rồi, Huw.
Vâng ạ.
Cẩn thận cành cây nhé.
Không sao ạ.
Được rồi.
Ổn chứ?
Vâng ạ.
Từ từ thôi nào.
Thế.
Thung lũng Rhondda.
Nhưng, cha Gruffydd...
Con đi được, Huw, nếu con cố.
Nào, chàng trai. Con đi được mà.
Huw! Đi!
Giỏi lắm chàng trai.
Tới nào.
Thấy chưa?
Giỏi lắm ông cụ à.
Con cũng may mắn đấy, Huw ạ.
May mắn vì đau đớn,
may mắn vì nằm liệt giường suốt mấy tháng ròng rã.
Bởi nhờ vậy mà Chúa đã cho con cơ hội
xây đắp nên ý chí trong con.
Và như cha con vẫn lau đèn để có ánh sáng tỏ,
hãy giữ cho ý chí của con luôn sáng ngời, rõ chứ?
Như thế nào ạ?
Bằng cách cầu nguyện, Huw.
Và cầu nguyện ý ta không phải là lớn tiếng, lầm bầm,
hay đắm mình trong tâm thức tôn giáo.
Cầu nguyện chỉ là cách gọi khác của suy nghĩ thật thà, trong sáng, ngay thẳng.
Khi cầu nguyện, hãy biết suy nghĩ.
Nghĩ kỹ những gì muốn nói.
Biến suy nghĩ của con thành sắt đá,
và như vậy, lời cầu nguyện của con sẽ có sức mạnh,
sức mạnh ấy sẽ trở thành một phần trong con,
cả thể xác, tâm trí lẫn tinh thần.
Và nhiệm vụ đầu tiên của đôi chân mới này
là đưa con tới nhà nguyện ngày Chúa nhật.
Chắc chắn rồi ạ.
Lại giỏi lắm ông cụ à.
Đưa tay cho chú.
Đi thôi nào.
Xin hãy ngồi yên tại chỗ.
Sau đây sẽ là cuộc họp của các thầy trợ tế.
Meillyn Lewis!
Bước lên phía trước!
Tội đã đổ trên cô!
Và giờ cô phải trả cái giá cho những người phụ nữ như cô.
Cô đã sinh ra một đứa trẻ trái với Điều răn!
Cô không xứng được cầu nguyện!
Cô sẽ bị liệng vào chỗ tối tăm bên ngoài
cho đến khi thấm nhuần bài học!
Meillyn Lewis, cô có thừa nhận tội lỗi?
Thưa có.
Thế thì hãy sẵn sàng nhận sự trừng phạt!
Dừng lại!
Angharad!
Để cô ấy yên, đồ giả tạo!
- Ngồi xuống, ngài Morgan. - Cô...
Ngồi xuống!
Sao anh đang tâm ngồi đó nhìn họ như vậy?
Lão già ác nghiệt ỉ eo, gật gù xúc phạm cô ấy.
Đó không phải lời của Chúa.
"Hãy đi, đừng phạm tội nữa," Chúa Giê-su nói!
Angharad!
Em hiểu Kinh thánh nhưng chưa hiểu đời.
Em đủ hiểu đời để biết Meillyn Lewis
- chẳng tệ gì hơn em. - Angharad!
Mấy ông thầy trợ tế thì biết gì?
Anh đâu biết những gì có thể xảy đến với một cô gái đáng thương
khi cô ấy quá yêu một người đàn ông
đến nỗi chỉ không được nhìn thấy anh ấy một lúc thôi đã là cực hình.
Có đau không, Huw?
Nhẹ nhàng thôi.
Huw?
Angharad. Angharad!
Em lớn rồi đấy! Phiền chị ra khỏi bếp đi!
À, cậu lớn rồi ấy à?
Này! Này!
Báng bổ, bất kính, giả tạo!
Không cho người ta yên ổn hút thuốc, đọc báo trong ngày Sabbath nữa.
Đi xì mũi đi đồ khóc nhè!
Vào đi!
Cái quỷ gì...
Xin chào, Morgan.
Chào ngài Evans.
Mời ngài ngồi. Mời ngài ngồi.
Cảm ơn.
Ngài Evans.
Đích thân người chủ mỏ.
Angharad.
Giờ vào chuyện chính, Morgan.
Vâng, thưa ngài.
Tôi đến đây có việc khá tế nhị, Morgan à.
Không vấn đề gì chứ ngài?
Không, không, không. Không vấn đề gì, nhưng nó khiến tôi lo lắng.
Vâng, thưa ngài.
Tôi đến đây xin phép ông
cho con trai tôi, lestyn,
được phép...
Cơm muối.
Cảm ơn ngài.
Giờ, tôi đến đâu rồi ấy nhỉ?
Xin phép.
Phải rồi. Cho con trai tôi lestyn được phép,
cùng sự cho phép của con gái ông, gặp mặt cô bé.
Chuyện là thế.
Chúng tôi là một gia đình danh giá, thưa ngài Evans.
Phải, phải, tôi biết, tôi biết, Morgan,
nhưng đây không phải ý tôi, Morgan ạ.
Là thằng bé ấy...
Ngài Evans, tôi cho phép con trai ngài
đến nói chuyện với tôi.
Cảm ơn. Cảm ơn ông, Morgan.
Tôi biết ơn ông nhiều lắm.
Vâng, thưa ngài. Vâng, thưa ngài.
Dòng máu Wales từ xưa với nhau, ông hiểu mà.
Tôi vô cùng biết ơn, Morgan ạ.
Vâng, thưa ngài. Vâng, thưa ngài.
Tạm biệt, Morgan.
Beth! Beth!
Nhanh, nhanh, nhanh. Giày tôi. Lấy tôi đôi giày.
Cô này, lên phòng ngay.
Không còn chút e lệ nào nữa à? Lên trên đi.
Bỏ tay ra... Giày tôi! Tìm đôi giày!
Mặc vét vào đi? Mặc...
Ngài Morgan.
Mời ngồi.
Đây là vợ tôi, bà Morgan.
Chào bà.
Ngài Morgan, tôi đến để xin phép ngài
cho tôi được nói chuyện với con gái ngài Angharad.
Đây là các con trai tôi.
Vâng. Tôi biết họ.
- Cơm muối. - Cơm muối.
Em không nên đến đây.
Em không thể để một đêm nào trôi qua thêm mà không được biết nữa.
Có chuyện gì vậy? Có gì không ổn sao?
Không ổn?
Anh hiểu em nói gì mà.
Sao anh thay đổi thái độ với em?
Sao giờ em lại thành người dưng?
Em đã làm gì sao?
Không.
Là lỗi của anh.
Mẹ em đã nói chuyện với anh sau buổi lễ.
Bà ấy sẽ rất vui nếu em được sống cuộc đời sung túc.
Iestyn Evans.
Em nên nghe lời mẹ đi.
Em không muốn anh ta! Em muốn anh.
Angharad.
Anh cũng đã thức nhiều đêm nghĩ về chuyện này.
Khi nhận công việc này, anh đã biết nó sẽ thế nào.
Anh biết sẽ phải hy sinh và dâng hiến.
Anh biết sẽ phải coi trọng nó
hơn... hơn tất cả mọi thứ khác trên đời.
Điều đó anh hoàn toàn sẵn lòng.
Nhưng chia sẻ nó với ai khác...
Em nghĩ anh sẽ để em suốt đời ăn mặc xác xơ,
chờ đợi lòng thương của người đời để kiếm được bữa ăn tử tế,
con cái chúng ta lớn lên trong những bộ quần áo rách rưới,
còn chúng ta cảm tạ Chúa vì được làm cha mẹ trong căn nhà toàn đồ lặt vặt?
Không đâu. Anh có thể chịu đựng cuộc sống ấy vì công việc của anh,
nhưng anh sẽ điên lên mất
nếu anh thấy tóc em điểm bạc 20 năm trước ngày em già.
Tại sao?
Sao anh lại điên lên?
Anh là người hay là thánh?
Anh không phải thánh thần gì,
nhưng anh có nghĩa vụ với em.
Hãy để anh thực hiện nó.
Không có ca hát gì trong ngày cưới của con gái tôi sao, Dai Bando?
Giờ, nào, bồn tắm có dung tích 100 ga-lông.
"A" bơm nước với tốc độ 20 ga-lông một phút
và "B" với tốc độ 10 ga-lông một phút.
Được rồi chứ, ngài Morgan?
20 và 10 ga-lông. Được rồi.
Tiếp theo,
"C" là một cái lỗ rút nước với tốc độ 5 ga-lông một phút.
Mất bao lâu để bơm đầy bồn?
Thật ngốc nghếch.
Cố bơm đầy cái bồn tắm thủng.
Nó là bài toán, bà này, bài toán, để rèn luyện trí óc,
cho bài thi vào trường của con tháng sau.
Cái trường quốc gia ấy, quá ngốc nghếch khi ra những bài toán đó.
Ai lại đi đổ nước vào cái bồn tắm thủng chứ?
Có ai làm vậy không? Chỉ có kẻ điên.
Để kiểm tra trình độ tính toán của thằng bé, bà này.
Chỉ là những con số.
Bao nhiêu ga-lông, và bao lâu.
Trong một cái bồn tắm thủng.
Giờ tôi hiểu tại sao tôi lại có cả bầy con trai như vậy rồi.
Chính bà, Beth Morgan, là nguyên do.
Này, cha Gruffydd, còn gì nữa không?
Số thập phân.
Vậy thì số thập phân đi.
Và xin cho cái nhà được yên!
Biến đi.
Cũng muộn rồi. Cháu phải đi đây.
Tối mai ta sẽ học về số thập phân.
- Vâng. - Chào bác.
Chào bác Morgan.
Chào cha Gruffydd.
Ai mà lại không thể hồi tưởng
và nhớ lại ngày đầu tiên đi học?
Một mình đi chặng đường dài qua những ngọn đồi
sang thung lũng kế bên.
Thành viên đầu tiên trong gia đình tôi có vinh dự
được học một trường quốc gia.
Cậu là học sinh mới à?
- Vâng, thưa thầy. - Cậu đến muộn.
Vâng, thưa thầy.
Trông lem luốc như thằng cạo ống khói.
Cậu thuộc dân tộc nào?
Cậu từ đâu đến?
Thung lũng Rhondda.
Thung lũng Rhondda?
Một thiên tài nhí từ mỏ than,
họ mong ta sẽ dạy dỗ nó đây.
Được rồi, vào đi.
Cậu lớn lên trong chuồng ngựa à?
Đóng cửa lại đi chứ.
Giày cậu lấm bùn kìa.
Chúng vẫn sạch khi em rời khỏi nhà.
Phải thưa gửi đàng hoàng, không tôi cho ăn gậy vào lưng đấy.
Giờ, ngồi xuống đây.
Vâng, thưa thầy.
Lại đây, thằng cạo ống khói lem luốc.
Cái gì đây?
Hộp bút.
Cũng đẹp đấy.
Này, cậu đập vỡ hộp bút của tôi!
Mervyn, Mervyn, dừng lại! Cậu làm cậu ấy bị thương đấy!
Đánh nó! Đánh nó!
Em... Em ngã trên núi.
Em thắng chứ, Huw?
Không ạ.
Ianto!
Gọi Dai Bando.
Dai Bando, phải không?
Ngày mai con muốn đến trường không?
- Có, thưa ba. - Tốt.
Từ tối nay, con sẽ được một penny cho mỗi vết trên mặt,
sáu penny nếu chảy máu mũi, một shilling nếu mắt thâm,
và hai shilling nếu vỡ mũi.
Gwilym, thôi đi.
Còn đánh nhau nữa thì khi về nhà,
mẹ sẽ không nhìn con cái nào nữa,
không nói một lời nào nữa.
Cứ để nát mũi đi.
Làm mẹ con nát lòng mỗi lần con đi đâu.
Con trai phải biết chiến đấu, Beth.
Chiến đấu? Chiến đấu ấy à?
Nhừ đòn như thế một lần nữa thì nó sống dở chết dở.
Nhừ đòn? Thằng bé không bị nhừ đòn.
Bị đánh thì đúng, nhưng không nhừ đòn.
Cho thằng bé thời gian, rồi chính nó mới là đứa cho nhừ đòn, phải không?
Dai Bando, vào trong nhà đi.
- Chào bà Morgan. - Chào bà Morgan.
Bỏ mũ ra.
Dai Bando sẽ dạy em đấm bốc, Huw.
Dạy chiến đấu trước đã.
Nhiều người tự gọi mình là võ sĩ mà còn chẳng biết chiến đấu.
Đấm bốc là môn nghệ thuật, đúng chứ?
Đúng vậy. Đúng vậy.
Ơ hay cái bà này. Pha trà mời họ đi chứ?
Trà?
Trà ư? Không trà, thưa bà Morgan.
Cậu bé đang luyện tập.
Cho xin một cốc bia.
Hết bồn tắm thủng,
giờ đến đấm bốc ăn tiền.
- Đánh nó! - Cố lên!
Đánh nó!
Cố lên, đánh nó, Mervyn!
Đứng lên! Đứng lên!
Đánh nó!
Hạ gục nó, Mervyn!
Đánh nó, Mervyn!
Cậu bạn thợ mỏ man rợ lại đắm mình
trong môn thể thao yêu thích à?
Cậu Phillips, cúi xuống.
Em từ chối, thưa thầy.
- Cúi xuống, cậu Phillips! - Em từ chối, thưa thầy!
Cậu Mills, cúi xuống.
Đây. Cắn chặt răng vào đây.
Cắn mạnh vào.
Chà, chàng thư sinh!
- Huw! - Em!
Tôi đến chết mất.
Em bị thế ở trường à?
- Hắn đánh em đến nhừ xương rồi. - Là ai thế?
Thầy Jonas à?
Chúng ta sẽ nói chuyện với thầy Jonas.
Đừng.
Tại sao lại đừng?
Đánh nhau là đã phạm luật rồi.
Chẳng có luật lệ gì về chuyện đó cả.
Nhưng thầy ấy đã cảnh cáo em.
- Vớ vẩn! - Từ đã, Davy.
Đây là chuyện của Huw. Em ấy sẽ quyết định.
Chỉ cần em nói một câu thôi bọn anh sẽ cho hắn tan xương nát thịt.
Đừng. Để kệ thầy ấy.
Em trai chúng ta đã ra dáng đàn ông rồi đây.
Các đơn vị này
được dùng để đo khoảng cách và...
- Vâng? - Đúng rồi.
Chào thầy...
Jonas.
- Thầy Jonas. - Thầy Jonas.
Chúng ta tới đúng chỗ rồi.
Tôi giúp gì được các ông?
Không bao giờ là quá già để học, phải không thầy Jonas?
Đúng thế.
Tôi cũng từng đi học,
nhưng chẳng được mấy kiến thức.
Này nhé, ông muốn gì?
Kiến thức.
Thầy sẽ dùng tiêu chuẩn gì để
đánh giá kích thước của một cây gậy, thầy Jonas?
Tất nhiên là độ dài của nó.
Thế còn để đánh giá một con người
dùng gậy với một cậu bé chỉ bé bằng phần ba hắn ta?
Nói chúng tôi nghe.
Nào, thầy rất giỏi dùng gậy,
nhưng đấm bốc là lĩnh vực của tôi,
dựa theo các điều luật đặt ra bởi Hầu tước Queensberry.
Ngài hãy yên nghỉ.
Và tôi rất vui lòng được truyền dạy kiến thức cho thầy.
Thầy Motshill!
Được rồi, đưa anh ta vào vị trí nào.
Xem nhé, để trở thành một võ sĩ giỏi,
thì phải có một cánh tay phải thuần thục, thấy chứ?
Mọi người thấy đấy, đó là cách hạ đòn đối thủ
bằng cú đánh tay phải và tay trái.
Và cố hết sức, với...
Ông ấy đang nói với anh.
Đỡ anh ta dậy.
Nào, nào, nào. Dậy, dậy, dậy.
Vào vị trí lại nào.
Các cháu, chú ý vào đây được không?
Ta không quen nói trước nhiều người.
Chỉ có ở quán rượu*.
* Chơi chữ: public: đám đông, public house: quán rượu
Nhưng chiêu này, đừng bao giờ dùng.
Nó phạm quy.
Làm vỡ mũi đối thủ. Giờ, ...
E là anh ta không có tương lai làm võ sĩ rồi.
Không có năng khiếu học tập.
Cha Gruffydd!
Ivor ngã dưới goòng than, ở tầng dưới.
Ivor!
Chúng ta có đứa cháu nội đầu, Gwil.
Cho một đứa và lấy đi đứa khác.
Nói vậy với con bé trên kia xem! Nó sẽ trả lời ông.
Đừng khơi thêm phẫn nộ nữa.
Mặc xác phẫn nộ!
Và tôi nói cho tất cả nghe đấy.
Tốt lắm.
Thật vinh dự.
Con trai chúng ta có bằng cấp rồi.
Gì thế này, Huw?
Mẹ chẳng đọc ra gì cả.
Chữ Latin đấy.
Latin ấy à? Sao không phải tiếng Wales hay thậm chí tiếng Anh?
Nó là xu thế.
Xu thế. Tiếng Pháp, số thập phân, rồi bồn tắm thủng.
Huw tội nghiệp của mẹ, họ nhồi cả tiếng Latin vào đầu con.
Beth, ý trung nhân của tôi ơi, bà xấu hổ lắm à?
Cứ việc, la lên đi! Đánh thức đứa nhỏ đi.
Xinh xắn quá. Giống cụ ông con thật.
Vớ va vớ vẩn.
Giờ thì, Huw, tiếp theo là gì đây?
Đi Cardiff học, rồi vào đại học
học làm luật sư, đúng không, hay là bác sĩ?
Bác sĩ Huw Morgan.
Chú Huw à, thế là đặc biệt lắm nha.
Đúng thật đấy, với một chiếc xe ngựa kéo xinh xinh,
một bộ vét đen và một chiếc áo sơ mi thẳng tắp.
Được lắm đấy, bé con của mẹ à.
Giờ thì, một cốc sữa bơ cho tất cả những kiến thức của con.
Vâng, thưa mẹ, và một ít bánh bơ giòn của chị Bron.
Thế bánh bơ của mẹ thì để lợn ăn nhỉ?
Không, chỉ là con ăn hết bánh của mẹ hôm qua rồi.
Hôm ăn là ngày chị Bron làm bánh bơ giòn.
Chị xin lỗi, Huw à, hôm nay chị chỉ làm bánh mỳ nho khô thôi.
Giờ không còn ai ăn nó nữa rồi.
Mẹ ơi, con thấy cô đơn khi không có anh ấy.
Hằng đêm con vẫn chuẩn bị giày và quần áo cho anh ấy,
nhưng sáng ra chúng vẫn nằm đó.
Con cô đơn làm sao.
Gwil, tôi sẽ bảo Bron về đây ở nếu con bé đồng ý.
Không phải Bron.
Một người đàn bà trong nhà thôi.
Nào, Huw, con muốn gì đây?
Con sẽ xuống hầm mỏ với ba, thưa ba.
Biết nghĩ đi chứ, con. Hầm mỏ đâu phải chỗ cho con.
Sao không trọn một công việc đứng đắn hơn?
Đứng đắn?
Ông với các anh nó là đám tù tội chắc?
Thôi đi nào, Beth.
Tôi chỉ muốn điều tốt nhất cho thằng bé.
Nó mà được như ông và các anh nó
là tôi vui lòng rồi.
Tôi đang nghĩ đến tương lai thằng bé.
Thời bọn tôi nó khác,
tất cả đều được trả lương và đối xử công bằng.
Nhưng Huw được học hành.
Đem trí óc xuống mỏ than làm gì?
Con thích thế, thưa ba.
Được rồi.
Tự con quyết định,
nhưng đến lúc sai thì hãy tự trách mình.
Hầm mỏ, thưa ba.
Được rồi. Hầm mỏ.
Tốt.
Ông đi đâu đấy?
Đi uống rượu!
Chị Bron?
Em sẽ xuống hầm mỏ.
Hầm mỏ ấy à?
Than già trong vỉa sẽ rung lên đấy.
Chị Bron...
Chị Bro... Bron, chị cho em đến ở nhà này
và quản lý tiền lương của em nhé?
Nhà em là với mẹ em.
Chính mẹ đã bảo em đến đây.
Vì thương xót?
Không, vì lý lẽ.
Nếu chị chuẩn bị quần áo mỗi đêm và sáng,
hãy để đó là quần áo của em.
Ông cụ ngoan quá.
Được hay không, chị Bron?
Được.
Tố... Tốt.
Tốt. Em sẽ đi dọn giường.
Thành đàn ông rồi nhỉ?
Cho anh bế ông đàn ông nhé?
Anh Ianto!
5 shilling.
7 shilling 2 penny.
Đi đi!
Cảm ơn.
3 shilling.
2 bảng 9.
1 bảng 2.
2 bảng rưỡi. Thải hồi, Morgan.
Đi đi.
2 bảng rưỡi. Thải hồi, Morgan.
1 bảng rưỡi.
Và thế là đến lượt lanto và Davy,
những người thợ giỏi nhất trong mỏ nhưng được trả lương quá cao
không thể cạnh tranh được với những người thợ đói khổ và tuyệt vọng hơn.
Ba đọc cho chúng con một chương chứ ạ?
Ừ, con trai ạ.
"Đức Giê-hô-va là Đấng chăn giữ tôi, tôi sẽ chẳng thiếu thốn gì.
"Ngài khiến tôi an nghỉ nơi đồng cỏ xanh tươi,
"dẫn tôi đến mé nước bình tịnh.
"Ngài bổ lại linh hồn tôi,
"dẫn tôi vào các lối công bình,
"vì cớ danh Ngài.
"Dầu khi tôi đi trong trũng bóng chết
"tôi sẽ chẳng sợ tai họa nào;
"vì Chúa ở cùng tôi;
"cây trượng và cây gậy của Chúa an ủi tôi.
"Chúa dọn bàn cho tôi
"trước mặt kẻ thù nghịch tôi;
"Chúa xức dầu cho đầu tôi,
"Chén tôi đầy tràn."*
* Thánh thi 23
Một đường đến chỗ các anh Owen và Gwil,
xuống tới Cape Town chỗ chị Angharad,
sang Canada chỗ anh lanto,
rồi xuống đây chỗ anh Davy ở New Zealand.
Và mẹ là ngôi sao, soi sáng họ từ ngôi nhà này
suốt dọc các lục địa và đại dương.
Suốt dọc sao?
Mẹ soi sáng được bao xa nếu con đưa hết được tất cả lên một tờ giấy bé tí chứ?
Nào, nó là bản đồ, ý trung nhân của tôi ơi.
Hình vẽ thu nhỏ thế giới để chỉ bà thấy nơi chúng ở.
Tôi biết chúng ở đâu mà chẳng cần bất kỳ tấm bản đồ,
đường kẻ, mạng lưới hay điểm nút nào.
Chúng ở trong nhà.
Rồi chị Angharad trở về từ Cape Town mà không đi cùng chồng.
Chị ấy không đến chỗ chúng tôi
mà ở tại trang viên nhà Evans,
nhà chị ấy, ở trên đỉnh đồi.
Đến gặp cô Evans ạ.
- Ai thế? - Huw Morgan.
Em trai cô ấy, đúng không?
Vào đi.
Ôi, Huw...
Chị Nicholas, chị vui lòng pha ít trà được không?
Ngồi đi, Huw.
Em lớn quá rồi,
và khác nhiều nữa.
Chị cũng thế.
Chị trông ốm yếu và phải biết chăm sóc bản thân.
Mọi người đến nhà đều nói vậy,
nên em cũng nói thế đi, và chúng ta kết thúc tại đây.
Nhưng kể chị nghe mọi chuyện đi.
Cha...
Tất cả những chàng trai và cô gái chúng ta từng quen thế nào rồi?
À,
con gái nhà Jenkin lấy chồng hết rồi.
Maldwyn Hughes ra đi để làm bác sĩ.
Rhys Howell làm ở một văn phòng cố vấn pháp luật.
Anh ấy gửi về nhà 10 shilling một tuần.
Còn cha Gruffydd,
vẫn hằng ngày thức khuya dậy sớm.
Anh ấy khỏe không, Huw?
Không được như ngày trước.
Anh ấy ốm à?
Bên trong, trong đôi mắt
và trong giọng nói chú ấy.
Như chị vậy.
Em hãy về nhà đi, Huw.
Chị xin lỗi.
Giờ, nào, cô Evans. Trà, phải không?
Để đó, bà Nicholas. Để tôi rót.
Sao!
Tôi vẫn luôn rót trà cho bà mẹ quá cố của Iestyn.
Tôi sẽ rót.
Vâng, thưa cô Evans.
Bà chủ mới giống như chăn mền mới,
đúng, có hơi cứng,
nhưng sẽ qua nhiều lần giặt giũ.
Sao chị để bà ta ở đây?
37 năm với gia đình, hoặc ít nhất như chị nghe bà ta lải nhải 60 lần một ngày.
Uống chút trà đi, Huw.
Chị không muốn em đi sao?
Không. Không, Huw.
Chị xin lỗi vì đã cáu kỉnh.
Hãy ở lại.
Huw!
Chị đã cố nói với mẹ, nhưng...
Tôi cũng chẳng dám nói.
Tôi chỉ là bà quản gia thôi.
37 năm trong gia đình
để rồi ngày ngày sống trong khổ nhục!
Tôi sẽ chẳng ngạc nhiên nếu một ngày nào đó
thấy ông chủ quá cố đội mồ sống dậy.
Chỉ là nấm mồ đang đè nặng ông ấy quá thôi, tôi chắc chắn.
Thế là gì vậy, bà Nicholas?
Ly dị.
Ly dị!
Tôi không nói gì nhé,
mà đó là những gì cô ta đang nghĩ.
Cô ta không về cùng chồng, đúng không?
Tại sao?
Bởi vì cô ta yêu gã mục sư.
Mục sư đấy! Là cha Gruffydd.
Nhưng cha Gruffydd còn chưa đến gần ngôi nhà.
Có gì khác đâu chứ, cô?
Tiếp tục công việc đi!
Chúng tôi sẽ không hé một lời, bà Nicholas.
Không!
Không, không!
Nói láo! Nói láo!
Đồ nói láo bẩn thỉu!
Cố lên!
Hạ nó!
Cố lên, Roger!
Hạ nó, Roger!
Đứng lên!
Để cháu xử nó!
Nói láo! Nói láo! Nói láo!
Như xỉ than đã phủ khắp thung lũng tôi,
giờ đây bóng tối cũng phủ kín trí óc người dân.
Lần đầu tiên trong ký ức tôi,
cửa trước nhà chúng tôi đóng chặt vào ban ngày.
Ba ơi?
Sao, Huw,
dây dưa với bọn vô văn hóa à?
Huw, có gì thế? Nhìn tay con kìa.
Evan John,
nó đàm tiếu chị Angharad và cha Gruffydd.
Cả bọn trẻ nữa.
Con nói đúng, con trai à.
Tôi sẽ về ăn sáng.
Ông không đến nhà nguyện đấy chứ?
Không.
Và nếu họ làm chuyện này,
suốt đời tôi sẽ không bao giờ đặt chân vào nhà nguyện nữa.
Tôi sẽ làm ấm chăn mền trên giường cho ông.
Thế mới là ý trung nhân của tôi chứ.
Biến đi, ông này.
Nhà nguyện là sao thế hả mẹ?
Tối nay sau buổi lễ,
một cuộc họp của các thầy trợ tế về Angharad.
Angharad?
Nhưng chỉ ấy chẳng làm gì cả.
Chẳng làm gì là đủ cho những kẻ có đầu óc như nhà xí rồi.
Huw, bé con của mẹ à,
Mẹ mong con lớn lên sẽ chai sạn hơn trước miệng lưỡi thiên hạ.
Nhưng chị Angharad sẽ có mặt ở buổi họp chứ?
Không, nhà mình sẽ không ai đến đó.
Nhưng nỗi hổ thẹn sẽ vẫn còn đó.
Con sẽ đi, mẹ à.
Đây là lần cuối cùng tôi còn nói trong nhà nguyện này.
Tôi sẽ rời thung lũng với niềm hối tiếc
cho những người đã giúp tôi nơi đây
và những người đã cho tôi giúp họ.
Nhưng,
với những kẻ còn lại trong các người,
những kẻ chỉ cho thấy
rằng tôi đã lãng phí thời gian với các người, tôi chỉ muốn nói điều này.
Không một ai trong các người
có can đảm đến trước mặt tôi để buộc tội tôi làm điều sai trái.
Thế mà, dưới bất kỳ chuẩn mực nào, nếu từng có tội lỗi gì,
tôi lại là người duy nhất bị quy là tội đồ.
Có ai dám lên tiếng ở đây buộc tội tôi không?
Không.
Các người cũng thật hèn nhát, và giả nhân giả nghĩa nữa.
Nhưng tôi không trách các người.
Lỗi phần tôi cũng nhiều như các người.
Miệng lưỡi lăng xăng,
trí tuệ nghèo nàn tôi được thấy ở các người
cũng có nghĩa tôi đã thất bại trong việc
truyền dạy các người những bài học được giao phó.
Huw?
Ngày còn trẻ ta đã nghĩ
rằng ta có thể chinh phục thế giới bằng chân lý.
Ta đã nghĩ mình sẽ lãnh đạo một đạo quân hùng hậu
vượt xa Alexander Đại đế,
không phải để chinh phục các quốc gia mà để giải phóng nhân loại...
Vâng ạ.
...bằng chân lý
và sức mạnh của lời nói.
Nhưng chỉ số ít họ lắng nghe.
Chỉ số ít mọi người hiểu.
Những kẻ còn lại thì vận đồ đen và ngồi trong nhà nguyện!
Tại sao các người lại tới đây?
Tại sao các người che dấu thứ đạo đức giả của mình
duới những bộ đồ đen rồi kéo đến trước Chúa ngày Chủ nhật?
Vì tình thương?
Không.
Bởi các người đã cho thấy rằng trái tim mình quá khô héo
để được nhận tình thương từ Cha Thiêng liêng.
Ta biết tại sao các người tới.
Ta đã thấy nó trên khuôn mặt các người suốt bao ngày Chúa nhật
khi ta đứng đây trước các người.
Sợ hãi đã đem các người tới đây,
những nỗi sợ kinh hoàng, cuồng tín.
Sợ hãi thịnh nộ.
Một tia lửa rạch ngang bầu trời,
sự báo thù của Chúa và công lý của Đức Chúa Trời.
Nhưng các người đã quên mất tình yêu của Đức Chúa Giê-su.
Các người coi thường sự hy sinh của Người.
Chết chóc, sợ hãi, lửa cháy, kinh hoàng và y phục đen!
Cứ bắt đầu cuộc họp đi.
Nhưng hãy biết rằng nếu các người làm thế
nhân danh Đức Chúa trời, trong đền Đức Chúa trời,
các người đã báng bổ Người và lời dạy của Người.
Chờ đã!
Có một cuộc họp, cậu chủ Morgan.
Angharad thân - Anh sẽ rời thung lũng và...
À, Huw.
Chú mừng vì con đã tới.
Cảm ơn chú ạ.
Con có thể làm gì không?
Đúng là có đấy.
Con có thể giúp chú một việc lớn.
Chiếc đồng hồ này,
cha chú tặng chú ngày chú trở thành mục sư.
Nó đánh dấu thời gian cha và chú cùng trân trọng.
Hãy giữ nó.
Không, thưa chú.
Chú đã nói con sẽ giúp chú mà.
Ta không cần phải bắt tay.
Chúng ta sẽ sống mãi trong trí óc nhau.
Cha Gruffydd,
chú không gặp chị Angharad trước khi đi sao?
Chị ấy mong chú lắm.
Không.
Nếu chú gặp lại cô ấy,
chú sẽ không đủ mạnh mẽ rời xa cô ấy.
Tạm biệt, Huw.
Và giỏi lắm ông cụ à.
Giờ là gì đây?
Hỏa hoạn, lũ lụt hay gì đây?
Họ báo sụp hầm.
Đưa tôi lên đó đi.
Trong hầm mỏ tối thế thì làm được gì?
Mắt anh còn không rõ vào ban ngày
vì cú đấm trong trận đấu quyền.
Tôi vẫn cuốc đất khỏe hơn bất kỳ ai.
Đưa tôi lên đó.
Bron! Bron! Gwilym!
Những người có người thân.
Cho họ tới hầm.
Gwilym Morgan?
Chưa thấy, thưa ngài.
Cha Gruffydd, ông ấy ở tầng dưới.
Ba tôi?
Chưa thấy, thưa cô Evans.
Angharad.
Ai đi tìm Gwilym Morgan và những người khác?
Có tôi.
Ông ấy là dòng máu nóng trong tim tôi.
Đi, Cyfartha.
Dù trông rất hèn nhát,
nhưng tôi sẽ cầm áo khoác cho anh.
Ba à!
Ba à! Ba à!
Ba à!
Huw.
Con.
Ba à! Ba à!
Ba à!
Huw.
Ba.
Cha Gruffydd!
Giỏi lắm ông cụ à.
Ông ấy vừa đến bên mẹ.
Ivor đi cùng ông ấy.
Ông ấy nói với mẹ
và kể mẹ nghe về vầng hào quang ông ấy trông thấy.
Nhìn kìa.
Những người như cha tôi không bao giờ mất đi.
Họ vẫn đó bên tôi,
sống động trong ký ức như bằng xương bằng thịt,
thương yêu và được thương yêu mãi mãi.
Thung lũng của tôi ngày ấy xanh biết bao.
HẾT
Phụ đề có sử dụng bản dịch Kinh thánh tiếng Việt năm 1934. Xin chân thành cảm ơn.